Nagle zaczynasz widzieć mniej wyraźnie, obraz „ciągnie się” przy krawędziach, a nowe okulary nie dają takiej poprawy jak dawniej. Czy astygmatyzm można nabyć? Tak, choć nie każda zmiana ostrości widzenia oznacza właśnie tę wadę. Poniżej wyjaśniam, skąd może się pojawić, jakie objawy powinny skłonić do badania i kiedy sama korekcja okularowa może nie wystarczyć.
Astygmatyzm może pojawić się także po latach
- Tak, astygmatyzm bywa nabyty, między innymi po urazie, operacji oka lub chorobie rogówki.
- Ekrany nie wywołują astygmatyzmu, ale mogą nasilać zmęczenie i chwilowe zamglenie widzenia.
- Nagła zmiana w jednym oku wymaga pełnego badania okulistycznego, a nie tylko wymiany okularów.
- Okulary i soczewki toryczne zwykle dobrze korygują astygmatyzm regularny.
- Nieregularny astygmatyzm może wskazywać na problem z rogówką i wymaga dokładniejszej diagnostyki.
Skąd bierze się astygmatyzm
Astygmatyzm, nazywany też niezbornością, powstaje wtedy, gdy rogówka lub soczewka oka nie załamuje światła jednakowo we wszystkich kierunkach. Zamiast skupić obraz w jednym punkcie na siatkówce, oko tworzy obraz rozciągnięty lub zniekształcony. Najczęściej odpowiada za to nierówna krzywizna rogówki.
Wada może być obecna od dzieciństwa i mieć podłoże rodzinne, ale nie zawsze zostaje wykryta wcześnie. Niewielki astygmatyzm często nie daje wyraźnych dolegliwości, dlatego ktoś może dowiedzieć się o nim dopiero podczas badania wzroku w dorosłości. Nie oznacza to automatycznie, że wada właśnie wtedy powstała.
Możliwy jest jednak także astygmatyzm nabyty. W takim przypadku zmienia się kształt albo przejrzystość struktur optycznych oka, a wraz z tym zmienia się sposób ogniskowania obrazu.
W jakich sytuacjach wada może pojawić się później
Najbardziej typowe przyczyny nabytego astygmatyzmu dotyczą rogówki. Blizna po urazie, zakażeniu lub zabiegu może sprawić, że jej powierzchnia przestaje być regularna. Podobny efekt może wystąpić po operacji oka, także wtedy, gdy zabieg przebiegł prawidłowo, ale w okresie gojenia zmieniła się krzywizna rogówki.
Do możliwych przyczyn należą również choroby rogówki, zwłaszcza stożek rogówki. To schorzenie, w którym rogówka stopniowo się ścieńcza i uwypukla. Astygmatyzm może wtedy narastać, zmieniać oś, pojawiać się wyraźnie bardziej w jednym oku, a zwykłe okulary przestają zapewniać zadowalającą ostrość.Zmiany mogą wiązać się także z soczewką oka, na przykład przy rozwijającej się zaćmie. U części osób parametry wady zmieniają się naturalnie wraz z wiekiem. Zwykle jest to proces stopniowy, a nie nagły skok w ciągu kilku dni.
Za samą przyczynę astygmatyzmu nie uznaje się czytania przy słabym świetle, korzystania z telefonu ani pracy przy komputerze. Długie patrzenie w ekran może powodować suchość oczu i zmęczenie wzroku, przez co widzenie chwilowo się pogarsza, ale nie zmienia kształtu rogówki. Wyjątkiem pośrednim jest częste i mocne pocieranie oczu, szczególnie u osób z alergią, ponieważ może sprzyjać problemom z rogówką.
Jak rozpoznać, że zmiana wymaga kontroli
Astygmatyzm może powodować nieostre widzenie zarówno z bliska, jak i z daleka. Typowe są też poświaty wokół świateł, podwójne kontury, mrużenie oczu, trudność z odczytaniem drobnego tekstu oraz bóle głowy po dłuższej pracy wzrokowej.
Na astygmatyzm nabyty bardziej wskazuje sytuacja, w której wcześniej stabilna korekcja nagle przestaje działać albo wada wyraźnie zmienia się w jednym oku. Szczególnej uwagi wymaga pogorszenie widzenia po urazie, operacji, stanie zapalnym lub przy jednoczesnym częstym pocieraniu oczu.
Ja nie traktowałbym takiej zmiany jako zwykłej potrzeby kupienia mocniejszych okularów. Wymiana korekcji może poprawić ostrość, ale nie wyjaśni przyczyny, jeśli problem wynika ze stożka rogówki, blizny, zaćmy albo innej choroby oka.
Przeczytaj również: Minus 3 dioptrie - Co to znaczy? Okulary, soczewki, laser
Kiedy nie czekać na zwykłą wizytę
Pilnej konsultacji wymagają nagłe pogorszenie widzenia, silny ból oka, wyraźne zaczerwienienie, światłowstręt, uraz z ciałem obcym lub nagłe pojawienie się licznych mętów i błysków. Takie objawy nie są typowe wyłącznie dla astygmatyzmu i mogą oznaczać stan wymagający szybkiego leczenia.
Jak sprawdza się przyczynę astygmatyzmu
Podstawą jest badanie ostrości wzroku i refrakcji, czyli pomiaru, jakiej mocy soczewek potrzebuje oko. W wyniku pojawia się między innymi wartość cylindra i jego oś. Cylinder opisuje wielkość astygmatyzmu, a oś określa kierunek, w którym należy go skorygować.
Jeżeli wada jest nowa, szybko się zmienia albo nie daje się dobrze skorygować, okulista może zlecić dodatkowe badania:
- keratometrię, która mierzy krzywiznę przedniej powierzchni rogówki,
- topografię lub tomografię rogówki, pokazującą jej kształt i ewentualne obszary ścieńczenia,
- badanie w lampie szczelinowej, pozwalające ocenić rogówkę, soczewkę i inne struktury oka,
- badanie po rozszerzeniu źrenic, jeśli lekarz chce wykluczyć dodatkowe przyczyny pogorszenia widzenia.
Przed pomiarem trzeba powiedzieć o noszeniu soczewek kontaktowych, przebytych zabiegach i urazach. Soczewki mogą czasowo zmieniać kształt rogówki, a źle dobrana korekcja albo niestabilny film łzowy mogą zafałszować ocenę wady. Dlatego przy nietypowym wyniku czasem potrzebne jest powtórzenie pomiaru po przerwie od soczewek.
Co można zrobić, gdy astygmatyzm rzeczywiście się pojawił
Najczęściej stosuje się okulary z soczewkami cylindrycznymi. Przy astygmatyzmie regularnym dają one zwykle przewidywalną i wygodną korekcję. Alternatywą są soczewki toryczne, czyli kontaktowe soczewki zaprojektowane tak, aby korygować różną moc optyczną w określonych kierunkach.
Jeśli astygmatyzm jest nieregularny, standardowe okulary mogą nie wystarczyć. W takich sytuacjach specjalista może rozważyć soczewki sztywne gazoprzepuszczalne albo skleralne. Ich dobór jest bardziej wymagający, ale pozwalają lepiej optycznie „wygładzić” nierówną powierzchnię rogówki.
Laserowa korekcja wzroku nie jest uniwersalnym rozwiązaniem dla każdej osoby. Przed zabiegiem trzeba potwierdzić stabilność wady, odpowiednią grubość i kształt rogówki oraz brak przeciwwskazań. Przy stożku rogówki priorytetem może być zatrzymanie postępu choroby, na przykład za pomocą cross-linkingu, a dopiero potem poprawa jakości widzenia. Cross-linking wzmacnia strukturę rogówki, ale nie jest po prostu „laserowym usunięciem” astygmatyzmu.
| Rodzaj problemu | Najczęstsze rozwiązanie | Ograniczenie |
|---|---|---|
| Astygmatyzm regularny | Okulary lub soczewki toryczne | Konieczność okresowej kontroli, gdy wada się zmienia |
| Astygmatyzm nieregularny | Soczewki specjalistyczne, leczenie przyczyny | Zwykłe okulary mogą dawać niepełną poprawę |
| Astygmatyzm po urazie lub operacji | Korekcja po ocenie procesu gojenia | Parametry mogą stabilizować się przez pewien czas |
| Astygmatyzm związany ze stożkiem rogówki | Kontrola progresji, cross-linking lub soczewki specjalistyczne | Samo dobranie mocniejszych okularów może nie rozwiązać problemu |
Nie ma kropli ani ćwiczeń, które trwale zmieniłyby kształt rogówki i usunęły astygmatyzm. Można natomiast ograniczać czynniki pogarszające komfort, takie jak długotrwałe wpatrywanie się w ekran bez przerw, niedopasowane soczewki kontaktowe czy pocieranie oczu.
Co zrobić, gdy wada zmieniła się w dorosłym życiu
Najrozsądniejszy plan jest prosty. Umów pełne badanie wzroku, przekaż lekarzowi informacje o urazach, zabiegach i chorobach oczu, a przy szybkiej zmianie parametrów zapytaj o topografię rogówki. Dopiero po ustaleniu przyczyny warto decydować, czy wystarczą okulary, czy potrzebna jest dokładniejsza korekcja albo leczenie.
Astygmatyzm można nabyć, ale jego pojawienie się nie musi oznaczać poważnej choroby. Najważniejszy jest sposób, w jaki wada się zmienia: powolna, niewielka korekta bywa częścią naturalnych zmian, natomiast szybkie pogorszenie w jednym oku powinno zostać sprawdzone przez okulistę.
Dobrze dobrana korekcja zwykle pozwala normalnie czytać, pracować i prowadzić samochód. Nie odkładałbym jednak kontroli tylko dlatego, że nowe szkła chwilowo poprawiły widzenie, ponieważ wyraźniejszy obraz nie zawsze oznacza, że usunięto źródło problemu.
