Jedna korekcja może obejmować trzy główne odległości
- Soczewki multifokalne mają strefy o różnych mocach, które wspierają widzenie dali, komputera i bliży.
- W soczewkach kontaktowych oko patrzy przez kilka stref jednocześnie, a mózg wybiera najbardziej użyteczny obraz.
- W okularach progresywnych moc zmienia się płynnie od góry do dołu, dlatego trzeba nauczyć się korzystać z odpowiedniej części szkła.
- Początkowo mogą pojawić się halosy, mniejszy kontrast lub rozmazanie na obrzeżach, zwłaszcza po zmroku.
- Dobór wymaga badania wzroku i próbnego dopasowania. Sama recepta na okulary nie wystarcza do zamówienia soczewek kontaktowych.
Na czym polega działanie soczewek progresywnych
Prezbiopia, nazywana też starczowzrocznością, pojawia się zwykle po 40.-45. roku życia. Naturalna soczewka wewnątrz oka stopniowo traci elastyczność, przez co trudniej zmienia kształt i ustawia ostrość na bliskim przedmiocie. Nie jest to choroba, lecz naturalny proces fizjologiczny, który może współistnieć z krótkowzrocznością, nadwzrocznością lub astygmatyzmem.
Soczewka progresywna zawiera różne moce optyczne. W okularach są one rozmieszczone w sposób uporządkowany, natomiast w soczewkach kontaktowych często tworzą koncentryczne strefy albo płynnie zmieniający się profil mocy. Dzięki temu korekcja nie służy wyłącznie jednej odległości.
Jak działa soczewka kontaktowa multifokalna
Najczęściej stosuje się zasadę tak zwanego jednoczesnego widzenia. Oznacza to, że do oka docierają równocześnie obrazy przygotowane dla dali, odległości pośredniej i bliży. Nie ma mechanicznego przełącznika, który po spojrzeniu na książkę zmienia moc soczewki. To układ wzrokowy i mózg uczą się wybierać obraz potrzebny w danej chwili.
Przykładowo, podczas rozmowy z osobą siedzącą kilka metrów dalej mózg preferuje informację związaną z widzeniem dali. Gdy wzrok kieruje się na telefon, większe znaczenie zyskuje obraz z obszaru do bliży. Ten proces nie zawsze daje tak samo wysoki kontrast jak pojedyncza soczewka jednoogniskowa, ale pozwala funkcjonować bez ciągłego zakładania okularów do czytania.
W niektórych konstrukcjach stosuje się także zasadę naprzemiennego widzenia. Soczewka może delikatnie przesuwać się przy zmianie kierunku patrzenia, a oko korzysta z innego obszaru optycznego. To rozwiązanie jest mniej typowe dla nowoczesnych miękkich soczewek multifokalnych, które zwykle pozostają możliwie stabilne na oku.
Okulary progresywne i soczewki kontaktowe nie działają identycznie
Okulary progresywne mają wyraźnie uporządkowany układ stref. W górnej części znajduje się obszar do dali, w środkowej tak zwany kanał progresji do odległości pośrednich, a w dolnej strefa do czytania. Zmiana mocy odbywa się płynnie, bez widocznej granicy charakterystycznej dla okularów dwuogniskowych.W praktyce oznacza to, że do patrzenia w dal wykorzystuję górną część szkieł, do monitora kieruję wzrok przez środek, a do książki opuszczam oczy ku dołowi. Przy większym polu widzenia na obrzeżach mogą pojawić się zniekształcenia. Dlatego przy skręcaniu głowy, schodzeniu po schodach czy obserwowaniu przedmiotu z boku potrzebne jest nieco częstsze poruszanie głową, a nie tylko oczami.
Soczewka kontaktowa porusza się razem z okiem i obejmuje całą centralną część pola widzenia. Nie trzeba szukać dolnego fragmentu szkła, ale mózg musi przetwarzać obrazy z wielu stref optycznych. To daje większą swobodę podczas sportu i często szersze pole widzenia, lecz nie gwarantuje idealnej ostrości w każdej sytuacji.
| Cecha | Okulary progresywne | Soczewki kontaktowe multifokalne |
|---|---|---|
| Rozmieszczenie stref | Góra do dali, środek do odległości pośrednich, dół do bliży | Najczęściej strefy koncentryczne lub asferyczne |
| Sposób korzystania | Zmiana kierunku patrzenia i ustawienia głowy | Jednoczesne przetwarzanie kilku obrazów |
| Największa zaleta | Wyraźna korekcja poszczególnych odległości | Swoboda bez oprawki i brak zsuwania się okularów |
| Typowe ograniczenie | Zniekształcenia obwodowe i konieczność adaptacji | Mniejszy kontrast, halosy i trudniejsze widzenie drobnego druku |
Nie traktuję więc tych rozwiązań jako zamienników działających dokładnie w ten sam sposób. Osoba, która świetnie widzi w okularach progresywnych, może potrzebować kilku prób soczewek kontaktowych, ponieważ układ optyczny i sposób pracy mózgu są wtedy inne.
Jak wygląda widzenie po założeniu soczewek multifokalnych
W dobrych warunkach oświetleniowych wiele osób szybko zauważa poprawę komfortu. Można spojrzeć na zegarek, ekran nawigacji i rozmówcę bez zmiany okularów. Nie oznacza to jednak, że obraz będzie zawsze tak samo ostry jak przez okulary jednoogniskowe dobrane wyłącznie do jednej odległości.
Najczęstsze przejściowe odczucia to lekkie zamglenie, efekt aureoli wokół świateł i trudniejsza ocena kontrastu. Po zmroku, przy prowadzeniu samochodu albo przy bardzo drobnym druku ograniczenia mogą być bardziej widoczne. Jeżeli objawy są niewielkie, mózg często częściowo się do nich przyzwyczaja w ciągu kilku dni lub tygodni.
Co dzieje się podczas adaptacji
Adaptacja nie polega na tym, że soczewka zmienia swoje właściwości. To raczej nauka interpretowania informacji, które wcześniej były dla mózgu mniej typowe. W pierwszych dniach obraz może wydawać się mniej kontrastowy, a czytanie może wymagać lepszego światła i odsunięcia tekstu na wygodną odległość.
Moja praktyczna rada jest prosta. Trzeba testować soczewki w sytuacjach, w których będą używane na co dzień, na przykład przy komputerze, zakupach, spacerze i czytaniu. Sam krótki test w gabinecie nie zawsze pokazuje, jak korekcja zachowa się przy zmiennej wielkości źrenicy, zmęczeniu oczu i słabym oświetleniu.
Dobór soczewek wymaga więcej niż odczytania recepty
Soczewek progresywnych nie powinno się kupować wyłącznie na podstawie mocy zapisanej dla okularów. Specjalista sprawdza ostrość widzenia, refrakcję, dominację oka, stan filmu łzowego, ruchomość soczewki na oku i potrzeby pacjenta. Znaczenie ma także to, czy ktoś pracuje przed monitorem przez osiem godzin, prowadzi samochód nocą albo czyta głównie na smartfonie.
W parametrach pojawia się między innymi addycja, czyli dodatkowa moc potrzebna do widzenia z bliska. Przy astygmatyzmie można rozważyć soczewki toryczne multifokalne, ale ich dostępność i zakres korekcji zależą od konkretnego produktu. Czasem problemem nie jest sama moc, lecz suchość oka albo niestabilny film łzowy.Przeczytaj również: Okulary do okrągłej twarzy męskie - Jak dobrać idealne?
Bezpieczny proces dopasowania
- Badanie wzroku i ocena, czy soczewki kontaktowe są w danym przypadku dobrym rozwiązaniem.
- Dobór parametrów obejmujących moc, krzywiznę, średnicę, materiał i konstrukcję optyczną.
- Próba soczewek oraz sprawdzenie ostrości dali, bliży i odległości pośrednich.
- Ocena po kilku dniach, najlepiej po używaniu soczewek w realnych warunkach.
- Korekta dopasowania, jeśli obraz jest niestabilny, oczy szybko się męczą albo soczewka przesuwa się na oku.
Nie warto samodzielnie przeskakiwać między markami tylko dlatego, że mają podobnie opisane moce. Różne konstrukcje rozkładają strefy optyczne inaczej, a ta sama addycja może dawać odmienne odczucia. Dobrze dobrana soczewka to nie zawsze ta o najwyższej deklarowanej ostrości, lecz ta, która zapewnia rozsądny kompromis między dalią, bliżą, kontrastem i komfortem.
Kiedy soczewki progresywne mogą rozczarować
Największym błędem jest oczekiwanie, że multifokalna soczewka kontaktowa zapewni jednocześnie jakość widzenia typową dla trzech osobnych korekcji. W pewnych warunkach może być potrzebne dodatkowe światło, okulary do bardzo drobnego druku albo druga para okularów do długiej pracy przy komputerze.
Trudniejsza adaptacja zdarza się między innymi przy dużej addycji, znacznej różnicy mocy między oczami, astygmatyzmie, suchości oczu i niektórych chorobach powierzchni oka. Jeśli po okresie próbnym nadal występują bóle głowy, podwójne widzenie, silne zmęczenie lub wyraźne pogorszenie obrazu, nie należy na siłę przyzwyczajać się do soczewek. Potrzebna jest ponowna kontrola i sprawdzenie dopasowania.
Alternatywą może być monowizja, w której jedno oko koryguje się głównie do dali, a drugie do bliży. To rozwiązanie bywa skuteczne, ale może pogorszyć ocenę głębi i widzenie przestrzenne. Z tego powodu soczewki multifokalne często są lepszym punktem wyjścia dla osób, które chcą zachować podobną pracę obu oczu.
Nie można też pomijać higieny. Soczewek nie należy płukać wodą z kranu, przedłużać czasu ich użytkowania ani spać w nich bez wyraźnego zalecenia specjalisty i zgodności z instrukcją produktu. Ból, silne zaczerwienienie, światłowstręt lub nagłe pogorszenie widzenia wymagają zdjęcia soczewki i pilnej konsultacji okulistycznej.
Najlepsza decyzja zależy od codziennych potrzeb wzrokowych
Soczewki progresywne w okularach kierują wzrok przez różne strefy ustawione od góry do dołu. Ich kontaktowe odpowiedniki wykorzystują kilka mocy optycznych jednocześnie, a mózg wybiera obraz przydatny dla danej odległości. W obu przypadkach celem jest ograniczenie konieczności zmiany korekcji, ale żadne rozwiązanie nie usuwa prezbiopii ani nie gwarantuje idealnego obrazu w każdych warunkach.
Jeśli najważniejsza jest swoboda podczas aktywności, soczewki kontaktowe mogą być bardzo wygodne. Jeżeli priorytetem jest maksymalny kontrast przy czytaniu, pracy precyzyjnej lub nocnej jeździe samochodem, okulary progresywne albo dodatkowe okulary do konkretnego zadania mogą sprawdzić się lepiej. Najrozsądniej potraktować pierwsze soczewki jako dobór wymagający próby i kontroli, a nie jednorazowy zakup.
